Umieszczenie w DPS bez zgody — kiedy jest możliwe?
Co do zasady senior sam decyduje o przeprowadzce do DPS. Wyjaśniamy, kiedy sąd może orzec o przyjęciu bez zgody, kto składa wniosek i jak wygląda procedura.
Redakcja seniorow.pl2 min czytaniaAktualizacja:
W skrócie
- Zasada: do DPS trafia się tylko za zgodą seniora lub jego przedstawiciela ustawowego.
- Wyjątek: sąd opiekuńczy może orzec przyjęcie bez zgody osoby chorej psychicznie lub z niepełnosprawnością intelektualną, która nie jest w stanie żyć samodzielnie.
- Wniosek do sądu składa ośrodek pomocy społecznej, nie rodzina.
Rodziny często pytają, czy mogą „skierować” rodzica do domu pomocy społecznej, gdy ten odmawia, a sam już sobie nie radzi. Odpowiedź brzmi: co do zasady nie. Decyzja o zamieszkaniu w DPS należy do seniora. Prawo przewiduje jednak wyjątek dla osób, które z powodu choroby nie są w stanie same o sobie decydować.
Zasada: zgoda seniora
Wniosek o skierowanie do DPS składa senior albo jego przedstawiciel ustawowy – np. opiekun prawny ustanowiony przez sąd w razie ubezwłasnowolnienia całkowitego. Dzieci, małżonek czy rodzeństwo nie mogą podjąć tej decyzji w imieniu dorosłej osoby, nawet jeśli działają w dobrej wierze. Szczegóły procedury: Jak dostać miejsce w DPS – krok po kroku.
Wyjątek: przyjęcie bez zgody na podstawie orzeczenia sądu
Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego pozwala sądowi opiekuńczemu orzec o przyjęciu do DPS bez zgody osoby, która jest chora psychicznie lub z niepełnosprawnością intelektualną, gdy jednocześnie:
- nie jest zdolna do samodzielnego zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych,
- nie może korzystać z opieki innych osób (np. rodziny),
- potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji,
- a brak tej opieki zagraża jej życiu.
Sama starość, uparty charakter czy nieporządek w mieszkaniu nie wystarczą. Chodzi o sytuacje, w których choroba – np. zaawansowane otępienie – uniemożliwia świadomą decyzję, a pozostawienie osoby samej jest niebezpieczne.
Kto składa wniosek do sądu?
Wniosek do sądu opiekuńczego właściwego dla miejsca zamieszkania osoby składa organ do spraw pomocy społecznej – w praktyce ośrodek pomocy społecznej (MOPS/GOPS). Rodzina zgłasza sytuację właśnie do ośrodka, który przeprowadza wywiad i decyduje o skierowaniu sprawy. Sąd zwykle wysłuchuje osobę, której sprawa dotyczy, i opiera się na opinii lekarza psychiatry.
Ubezwłasnowolnienie – osobna procedura
Ubezwłasnowolnienie to inna, poważna procedura przed sądem okręgowym. Po ubezwłasnowolnieniu całkowitym sąd ustanawia opiekuna prawnego, który może złożyć wniosek o DPS w imieniu podopiecznego – na ważniejsze decyzje potrzebuje jednak zgody sądu opiekuńczego. To rozwiązanie ostateczne; wcześniej warto rozważyć pełnomocnictwo, póki rodzic może je świadomie udzielić.
Od czego zacząć?
- Porozmawiaj z lekarzem rodzinnym – poproś o ocenę i ewentualne skierowanie do psychiatry lub geriatry.
- Zgłoś sytuację w ośrodku pomocy społecznej – zapytaj o usługi opiekuńcze w domu i o dalsze kroki.
- W sprawach sądowych skorzystaj z nieodpłatnej pomocy prawnej – punkty działają w każdym powiecie, zapisy przez starostwo lub stronę np.gov.pl.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnika. Gdy rodzic się opiera, ale może decydować sam, przeczytaj: Mama nie chce iść do domu opieki – co robić?
